زگیل تناسلی چیست و چگونه درمان می‌شود؟

زگیل تناسلی (anogenital warts) از شایع‌ترین عفونت‌های منتقل‌شونده از راه تماس جنسی است و عامل آن HPV است [۲]. حدود ۹۰٪ آن‌ها ناشی از انواع کم‌خطر ۶ و ۱۱ هستند [۱]. این انواع با سرطان ارتباط ندارند، ولی ممکن است اثر روانی قابل‌توجهی بر فرد بگذارند؛ به همین دلیل مهم است هم اطلاعات دقیق داشت و هم بدون شرم و قضاوت به سراغ ارزیابی پزشکی رفت [۱].

خبر خوب اینکه زگیل تناسلی درمان‌پذیر است. خبر نه‌چندان خوب اینکه درمان زگیل، ویروس را ریشه‌کن نمی‌کند و ممکن است ضایعه برگردد [۱]. در ادامه ببینید این وضعیت چگونه تشخیص داده می‌شود و درمان‌ها چه گروه‌هایی دارند.

پاسخ کوتاه

• علت: عفونت با HPV؛ نوع ۶ و ۱۱ در حدود ۹۰٪ موارد [۱].
• ظاهر: صاف، برجسته یا پایه‌دار؛ اغلب بی‌علامت، گاهی خارش‌دار یا دردناک [۱].
• تشخیص: معمولاً با معاینه؛ آزمایش HPV برای تشخیص زگیل لازم نیست [۱].
• درمان: روش‌های موضعی، فریز کردن، جراحی و مواد شیمیایی توسط پزشک؛ انتخاب روش به تعداد، اندازه، محل و ترجیح بیمار بستگی دارد [۱].
• عود: شایع است، به‌ویژه در سه ماه اول [۱].

زگیل تناسلی و HPV

انواع مختلف HPV پوست و مخاط را آلوده می‌کنند. انواع ۶ و ۱۱ عامل اصلی زگیل تناسلی‌اند و در سرطان دخالت ندارند؛ انواع پرخطر مثل ۱۶ و ۱۸ عامل اصلی سرطان‌های مرتبط با HPV‌اند [۱][۳]. نوع ویروس عامل زگیل با نوع عامل سرطان تفاوت دارد [۱]. برای شناخت کلی ویروس: HPV چیست.

ظاهر و محل زگیل تناسلی

بر اساس CDC، زگیل‌ها ممکن است صاف، برجسته یا پایه‌دار باشند و معمولاً بدون علامت‌اند، اما بسته به اندازه و محل می‌توانند دردناک یا خارش‌دار شوند [۱]. محل‌های شایع در زنان اطراف ورودی واژن و در مردان زیر پوست ختنه‌نشده یا روی بدنهٔ آلت تناسلی است؛ همچنین می‌توانند در ناحیهٔ بین‌ران، اطراف مقعد و داخل مجرای ادرار یا مقعد دیده شوند [۱][۲].

تشخیص «از روی عکس یا توصیف» قابل‌اعتماد نیست. بعضی ضایعات ظاهری شبیه زگیل دارند اما علت دیگری دارند (مثلاً بعضی ضایعات سیفلیس ثانویه) و به درمان زگیل جواب نمی‌دهند [۱]. به همین دلیل خودتشخیصی توصیه نمی‌شود.

تشخیص

• معاینهٔ بالینی: در بیشتر موارد کافی است [۱].
• بیوپسی: برای ضایعات غیرعادی (رنگدانه‌دار، سفت، چسبیده به بافت زیرین، خونریزی‌دهنده یا زخم‌شده)، تشخیص نامطمئن، عدم پاسخ به درمان یا بدتر شدن در حین درمان [۱]. در افراد با ضعف ایمنی احتمال نیاز به بیوپسی بیشتر است [۱].
• آزمایش HPV: برای تأیید زگیل تناسلی یا هدایت درمان توصیه نمی‌شود [۱].
• آزمایش سایر عفونت‌های منتقل‌شونده: چون زگیل تناسلی از راه جنسی منتقل می‌شود، پزشک ممکن است آزمایش برای سایر عفونت‌ها را پیشنهاد کند [۱].

گروه‌های درمانی

هدف درمان برداشتن زگیل‌ها و کاهش علائم است. اگر درمان نشوند، ممکن است خودبه‌خود از بین بروند، ثابت بمانند یا تعدادشان زیاد شود؛ بعضی زگیل‌ها در کمتر از یک سال خودبه‌خود برطرف می‌شوند و برای بعضی افراد صبر و پیگیری هم یک گزینه است [۱]. هیچ روشی برتر از بقیه اثبات نشده و انتخاب باید بر اساس اندازه، تعداد و محل زگیل، ترجیح بیمار، هزینه، سهولت، عوارض و تجربهٔ پزشک باشد [۱].

۱. درمان‌های موضعی که خود بیمار استفاده می‌کند (با آموزش پزشک) مثل ایمیکیمود، پودوفیلوکس و سینکاتچین؛ برخی برای بارداری مناسب نیستند و بعضی می‌توانند کاندوم را ضعیف کنند [۱].

۲. درمان‌های انجام‌شده توسط پزشک

• کرایوتراپی (فریز کردن با نیتروژن مایع) [۱] — ببینید: کرایوتراپی زگیل تناسلی
• برداشتن جراحی: با قیچی، تراش، کورتاژ، لیزر یا الکتروکوتر [۱]
• مواد شیمیایی مثل تری‌کلرواستیک‌اسید (TCA) [۱]

بعضی مواقع ترکیب روش‌ها (مثلاً فریز توسط پزشک و درمان موضعی بین جلسات) به‌کار می‌رود، اما داده‌ها دربارهٔ آن محدود است [۱]. در بارداری، در افراد با ضعف ایمنی یا زگیل‌های داخل واژن، دهانهٔ رحم، مجرا یا مقعد، انتخاب روش ملاحظات ویژه دارد و معمولاً نیاز به مشورت تخصصی دارد [۱].

در این مقاله دوز و برنامهٔ مصرف داروها ذکر نمی‌شود؛ چون این جزئیات باید پس از معاینه و متناسب با هر فرد مشخص شود.

چرا زگیل برمی‌گردد؟

درمان زگیل ضایعهٔ قابل‌مشاهده را برمی‌دارد، اما ویروس را از بدن پاک نمی‌کند؛ به همین دلیل عود، به‌ویژه در سه ماه نخست، رایج است [۱]. بیشتر زگیل‌ها ظرف سه ماه به درمان پاسخ می‌دهند و اگر پیشرفت مناسبی دیده نشد، پزشک ممکن است روش را تغییر دهد [۱]. ضعف سیستم ایمنی (از جمله HIV) با ضایعات بزرگ‌تر، پاسخ ضعیف‌تر و عود بیشتر همراه است [۱].

چرا نباید خودسرانه درمان کرد؟

• ممکن است ضایعه اصلاً زگیل نباشد [۱].
• محصولات مخصوص زگیل معمولی دست و پا برای ناحیهٔ تناسلی طراحی نشده‌اند و می‌توانند بافت حساس را آسیب بزنند.
• روش‌های کرایوتراپی و جراحی به آموزش و تجهیزات نیاز دارند و درمان بیش‌ازحد یا کمتر از حد می‌تواند عارضه یا کم‌اثری ایجاد کند [۱].
• درمان‌های خانگی و ناشناخته ممکن است سوختگی، زخم یا اسکار ایجاد کنند.

پیشگیری

• واکسن HPV می‌تواند بخش عمده‌ای از موارد زگیل تناسلی را در افرادی که هنوز با انواع مسبب مواجه نشده‌اند پیشگیری کند؛ اما زگیل یا HPV موجود را درمان نمی‌کند [۱].
• کاندوم در صورت استفادهٔ مداوم و درست ممکن است انتقال را کم کند، اما محافظت کامل نیست [۱][۲].
• اطلاع‌رسانی به شریک جنسی: پزشکان توصیه می‌کنند فرد شریک فعلی خود را آگاه کند، چون ممکن است بدون علامت هم ویروس را داشته باشد. آزمایش HPV برای شریک توصیه نمی‌شود؛ معاینه و بررسی سایر عفونت‌ها می‌تواند مفید باشد [۱].
• زنان مبتلا به زگیل به پاپ‌اسمیر مکرر بیشتر از سایر زنان نیاز ندارند [۱].

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

• هر برجستگی یا ضایعهٔ جدید در ناحیهٔ تناسلی یا مقعدی
• خونریزی، درد، زخم شدن یا رشد سریع ضایعه
• بارداری یا ضعف ایمنی همراه با ضایعه
• عدم پاسخ به درمان یا عود مکرر
• تمایل به واکسیناسیون یا دریافت مشاوره دربارهٔ شریک جنسی

باورهای رایج نادرست

• «زگیل تناسلی یعنی سرطان.» خیر؛ انواع مسبب زگیل با انواع مسبب سرطان تفاوت دارند [۱].
• «با برداشتن زگیل، ویروس رفته است.» ویروس ممکن است باقی بماند و انتقال هم ممکن است [۱].
• «وجود زگیل یعنی خیانت.» زمان ابتلا را نمی‌توان با قطعیت تعیین کرد و زگیل ممکن است ماه‌ها یا سال‌ها پس از ابتلا ظاهر شود [۱].
• «حتماً باید فوراً و به هر قیمتی درمان شود.» درمان انتخابی و مبتنی بر تصمیم مشترک است؛ حتی صبر و پیگیری برای بعضی افراد گزینه است [۱].

جمع‌بندی

زگیل تناسلی شایع و درمان‌پذیر است و ربطی به شخصیت یا اخلاق فرد ندارد. تشخیص بالینی، انتخاب مشترک روش درمان، پیگیری برای عود و واکسیناسیون مهم‌ترین ارکان مدیریت‌اند. مراجعهٔ زودهنگام هم اضطراب را کم می‌کند و هم از درمان‌های خانگی آسیب‌زا جلوگیری می‌کند.