کرایوتراپی زگیل تناسلی چیست؟ نحوه انجام، مزایا و نکات مهم

کرایوتراپی یعنی استفاده از سرمای شدید برای از بین بردن بافت. در درمان زگیل تناسلی، معمولاً از نیتروژن مایع یا دستگاه مخصوص (کرایوپروب) استفاده می‌شود و پزشک آن را روی ضایعه اعمال می‌کند [۱]. CDC این روش را یکی از گزینه‌های درمان توصیه‌شده برای زگیل‌های خارجی ناحیهٔ تناسلی و اطراف مقعد می‌داند، در کنار روش‌های دیگر مثل برداشتن جراحی، مواد شیمیایی و داروهای موضعی [۱].

اما «فریز کردن» به‌معنای بهترین روش برای همه نیست. اثر آن به تعداد و اندازه و محل زگیل، شرایط فرد و مهارت اجراکننده بستگی دارد. در ادامه اصول کلی آن را بدون تبلیغ مرور می‌کنیم.

پاسخ کوتاه

• اصل کار: تخریب زگیل با سرمای شدید (سیتولیز ناشی از سرما) [۱].
• کجا انجام می‌شود؟ توسط پزشک آموزش‌دیده؛ نه در خانه [۱].
• واکنش رایج: درد حین و پس از کار، سپس نکروز سطحی و گاهی تاول [۱].
• تکرار: ممکن است چند جلسه با فاصله لازم باشد [۲].
• عود: شایع است، چون درمان ویروس را ریشه‌کن نمی‌کند [۱].

چرا کرایوتراپی استفاده می‌شود؟

CDC تأکید دارد هیچ‌یک از درمان‌ها به‌طور اثبات‌شده بر بقیه برتری ندارند و انتخاب درمان باید بر اساس اندازه، تعداد و محل ضایعه، ترجیح بیمار، هزینه، سهولت، عوارض و تجربهٔ پزشک صورت گیرد [۱]. کرایوتراپی از جملهٔ روش‌های مبتنی بر مراجعه به پزشک است که برای بعضی افراد مناسب است، مثلاً وقتی تعداد ضایعات محدود است، یا وقتی فرد ترجیح می‌دهد درمان را خودش در خانه انجام ندهد.

همچنین برای بعضی محل‌ها (مثل مجرای ادرار یا واژن)، کرایوتراپی با نیتروژن مایع از گزینه‌های مطرح‌شده است؛ اما در واژن استفاده از کرایوپروب به دلیل خطر سوراخ‌شدگی و فیستول توصیه نمی‌شود [۱]. این نمونه نشان می‌دهد چرا انتخاب روش باید بر اساس محل ضایعه و توسط پزشک باشد.

روند کلی انجام کار چیست؟

جزئیات هر مرکز متفاوت است، اما روند کلی به این شکل است:

1. معاینه و تأیید تشخیص: اطمینان از اینکه ضایعه واقعاً زگیل است و ارزیابی محل، تعداد و اندازهٔ آن [۱].
2. توضیح انتظارات و گزینه‌ها: از جمله درد، عوارض احتمالی، احتمال عود و جایگزین‌ها.
3. اعمال سرما: نیتروژن مایع یا کرایوپروب روی ضایعه به مدت کوتاه اعمال می‌شود.
4. بی‌حسی در صورت نیاز: اگر ضایعات زیاد یا وسیع باشند، بی‌حسی موضعی می‌تواند اجرای کار را ساده‌تر کند [۱].
5. توصیه‌های بعد از کار و برنامهٔ پیگیری.

دفعات و فاصلهٔ جلسات را پزشک تعیین می‌کند؛ برای نمونه، در یک رهنمود ایالتی آمریکا تکرار کرایوتراپی هر یک تا دو هفته ذکر شده است [۲].

چه واکنش‌هایی طبیعی است؟

CDC اعلام می‌کند درد هنگام و پس از اعمال نیتروژن مایع، و سپس نکروز و گاهی تاول‌زدن، رایج است [۱]. معمولاً قرمزی، تورم خفیف و ایجاد پوسته در ناحیه دیده می‌شود. اینکه چه مراقبتی لازم است، چه زمانی می‌توان از سر گرفتن فعالیت‌های معمول و فعالیت جنسی را در نظر گرفت و چه علائمی نگران‌کننده است باید پزشک به‌صورت شخصی توضیح دهد.

عوارض و خطرات احتمالی

عوارض جدی در صورت اجرای درست نادرند، اما ممکن است رخ دهند [۱]:

• تغییر رنگ پوست: کم‌رنگ‌شدن یا پررنگ‌شدن پایدار در محل، که با روش‌های تخریبی مثل کرایوتراپی توصیف شده است [۱].
• اسکار: فرورفته یا برجسته؛ نادر است، اما اگر بین جلسات زمان کافی برای بهبود نباشد احتمال آن بیشتر می‌شود [۱].
• درد مزمن موضعی: بسیار نادر [۱].
• کم‌اثری یا عوارض ناشی از درمان بیش‌ازحد یا کمتر از حد: CDC تأکید می‌کند پزشک باید برای اجرای درست آموزش دیده باشد [۱].
• عفونت ثانویه: هر زخم سطحی می‌تواند مستعد عفونت باشد؛ علائم عفونت (چرک، قرمزی گسترش‌یابنده، تب) را جدی بگیرید.

عود

درمان زگیل ویروس را از بدن پاک نمی‌کند؛ به همین دلیل زگیل‌ها اغلب بازمی‌گردند، به‌ویژه در سه ماه نخست پس از درمان [۱]. عود به معنای شکست درمان یا کوتاهی بیمار نیست. در افرادی با ضعف سیستم ایمنی، از جمله HIV، عود بیشتر و پاسخ ممکن است ضعیف‌تر باشد [۱]. اگر پس از یک دوره درمان بهبود چشمگیر دیده نشود، پزشک ممکن است روش دیگری را انتخاب کند [۱].

چه کسانی حتماً باید قبل از هر اقدامی معاینه شوند؟

• کسی که هنوز تشخیص قطعی ندارد (ضایعات دیگر ممکن است شبیه زگیل باشند) [۱]
• ضایعهٔ غیرعادی: رنگدانه‌دار، سفت، خونریزی‌دهنده یا زخم‌شده (ممکن است بیوپسی لازم باشد) [۱]
• بارداری
• ضعف ایمنی یا HIV
• زگیل داخل مجرا، واژن، دهانهٔ رحم یا مقعد [۱]

چرا انتخاب روش به ارزیابی بالینی بستگی دارد؟

هیچ درمان واحدی برای همهٔ افراد و همهٔ ضایعات مناسب نیست [۱]. زگیل‌های مرطوب و در چین‌ها معمولاً به درمان‌های موضعی خوب پاسخ می‌دهند؛ زگیل‌های زیاد یا وسیع ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند؛ و در مواردی ترکیب چند روش به کار می‌رود [۱]. تصمیم‌گیری مشترک بین بیمار و پزشک با نتایج بهتر همراه بوده است [۱].

باورهای رایج نادرست

• «کرایوتراپی ویروس را از بین می‌برد.» خیر؛ زگیل را برمی‌دارد، اما ویروس ممکن است باقی بماند [۱].
• «یک جلسه کافی است.» برای بعضی افراد بله، برای بعضی چند جلسه لازم است [۲].
• «فریز کردن با اسپری‌های خانگی زگیل هم همین است.» خیر؛ محصولات خانگی برای زگیل‌های پوستی معمولی هستند و برای ناحیهٔ تناسلی مناسب نیستند.
• «بی‌درد است.» درد در حین و پس از کار شایع است [۱].

جمع‌بندی

کرایوتراپی یکی از روش‌های شناخته‌شدهٔ درمان زگیل تناسلی توسط پزشک است، اما نه تنها گزینه و نه مناسب برای همه. درد و واکنش موضعی طبیعی است، عوارض جدی نادر است و عود شایع است. انتخاب روش باید پس از تأیید تشخیص و در گفت‌وگوی مشترک با پزشک صورت گیرد.