پارونشیا چیست؟ علائم، علت و درمان عفونت اطراف ناخن

پارونشیا (paronychia؛ در بعضی متون «پارونیشیا») عفونت یا التهاب سطحی پوست اطراف ناخن، یعنی چین‌های ناخن و کوتیکول، است. این مشکل بیشتر ناخن دست را درگیر می‌کند و کمتر ناخن پا را [۱]. علت اصلی آن معمولاً از بین رفتن «مهر و موم» بین چین ناخن و صفحهٔ ناخن است که به میکروب‌ها یا محرک‌ها راه می‌دهد [۱].

مهم‌ترین نکته این است که پارونشیا دو چهره دارد: نوع حاد که ناگهانی و دردناک است و معمولاً باکتریایی، و نوع مزمن که ماه‌ها طول می‌کشد و بیشتر با رطوبت و تماس با محرک‌ها مرتبط است. درمان این دو یکی نیست.

پاسخ کوتاه

• حاد: شروع طی ساعت‌ها تا روزها؛ درد، قرمزی و تورم چین ناخن؛ شایع‌ترین عامل استافیلوکوک طلایی [۲].
• مزمن: بیش از حدود شش هفته؛ اغلب در افرادی با تماس طولانی با آب و مواد شوینده [۱].
• درمان حاد: گاهی خیساندن گرم در مراحل اول؛ در صورت تجمع چرک، تخلیه؛ در صورت گسترش عفونت، آنتی‌بیوتیک [۱][۲].
• درمان مزمن: کاهش رطوبت و محرک‌ها و درمان علت، گاهی دارو (ضدقارچ یا ضدالتهاب موضعی) [۱][۲].

پارونشیای حاد

معمولاً چند روز پس از یک آسیب کوچک مثل کندن پوست اطراف ناخن، جویدن ناخن، مانیکور تهاجمی یا استفاده از ناخن مصنوعی رخ می‌دهد [۲]. فرد معمولاً در همان روزهای نخست به دلیل درد مراجعه می‌کند [۲]. علائم:

• قرمزی، گرمی و تورم دردناک کنار ناخن
• حساسیت شدید به لمس
• گاهی تجمع چرک زیر پوست (آبسه)

در کودکان، جویدن ناخن و مکیدن انگشت می‌تواند باکتری‌های دهان را وارد بافت کند [۲].

پارونشیای مزمن

اگر التهاب بیش از حدود شش هفته ادامه یابد، به آن مزمن گفته می‌شود [۱]. خاستگاه آن اغلب فرسایش مکرر دفاع پوستی است: تماس مداوم با آب، مواد شوینده و رطوبت. مشاغلی مثل ظرف‌شویی، خانه‌داری و بارتندری در منابع بالینی به‌عنوان گروه‌های مستعد آمده‌اند [۱][۲]. چین ناخن متورم و از صفحهٔ ناخن جدا می‌شود و ناخن ممکن است ناهموار یا تغییررنگ‌یافته شود. دیابت و ضعف گردش خون نیز از زمینه‌های مستعدکننده‌اند.

علت‌ها و عوامل خطر

• آسیب کوتیکول: کندن یا کوتاه کردن تهاجمی، مانیکور
• جویدن ناخن و مکیدن انگشت [۲]
• ناخن مصنوعی و آسیب مکرر [۲]
• شستشوی مکرر دست و کار در محیط مرطوب [۱][۲]
• ناخن فرورفته در پا و بیماری‌های پوستی مثل پسوریازیس [۲]
• دیابت و ضعف سیستم ایمنی

ناخن فرورفته در پا و عفونت‌های ناخن هم می‌توانند با پارونشیا هم‌پوشانی داشته باشند؛ برای آن دو ببینید: ناخن فرورفته در گوشت و قارچ ناخن.

تشخیص

تشخیص در بیشتر موارد بالینی است و بر اساس معاینه و شرح حال انجام می‌شود [۲]. پزشک دربارهٔ شغل، عادت‌ها، آسیب‌های اخیر و بیماری‌های زمینه‌ای می‌پرسد. در موارد مقاوم، پزشک ممکن است نمونه‌برداری یا علل غیرمعمول را هم بررسی کند [۱][۲].

درمان: اصول کلی

پارونشیای حاد. بر اساس منابع بالینی، گزینه‌ها شامل خیساندن با آب گرم، درمان ضدمیکروبی و در صورت لزوم اقدام جراحی برای تخلیه است [۱]. اگر آبسه شکل گرفته باشد، تخلیه معمولاً درمان اصلی است و آنتی‌بیوتیک برای مواردی است که عفونت به بافت اطراف گسترش یافته است [۲].

پارونشیای مزمن. تمرکز بر پرهیز از رطوبت و آسیب، درمان بیماری‌های همراه، استفاده از دستکش برای کارهای خیس و در صورت نیاز درمان‌های موضعی ضدقارچ یا ضدالتهاب است [۱][۲]. اگر پاسخ ضعیف باشد، پزشک علل غیرمعمول را هم بررسی می‌کند [۱][۲].

جزئیات دارویی و دوز در این مقاله نیامده است؛ انتخاب درمان باید پس از معاینه انجام شود.

علائم هشدار: زمان ارزیابی پزشکی

• درد شدید یا ضربان‌دار، یا برآمدگی پر از چرک
• قرمزی در حال گسترش به بقیهٔ انگشت یا دست/پا
• تب و لرز
• دیابت، ضعف ایمنی یا مشکل گردش خون
• نبود بهبود پس از چند روز مراقبت ساده، یا مزمن‌شدن و عود مکرر

پیشگیری از عود

توصیه‌هایی که در منابع بالینی آمده‌اند [۱][۲]:

• از جویدن ناخن و کندن پوست اطراف ناخن خودداری کنید.
• دست‌ها را پس از شستن کامل خشک کنید.
• برای کار در آب و مواد شوینده از دستکش (ترجیحاً با آستر نخی) استفاده کنید.
• ناخن پا را مستقیم و نه خیلی کوتاه ببرید و از فرورفتن ناخن پیشگیری کنید.
• کوتیکول را به‌صورت تهاجمی برنگردانید یا نبرید؛ در سالن‌ها ابزار استریل باشد.
• ناخن مصنوعی را در دوره‌های طولانی مداوم استفاده نکنید.

باورهای رایج نادرست

• «همهٔ عفونت‌های اطراف ناخن یکی‌اند.» نه؛ نوع حاد معمولاً باکتریایی و نوع مزمن اغلب محرک‌محور است.
• «با آنتی‌بیوتیک خوراکی حتماً بهتر می‌شود.» در آبسه، تخلیه اصلی‌تر است [۲]؛ در نوع مزمن هم علت اغلب رطوبت است.
• «فشار دادن ناحیه چرک را بیرون می‌آورد.» می‌تواند التهاب و آسیب بافتی را بدتر کند.

جمع‌بندی

پارونشیا شایع است و اغلب با تشخیص درست و حذف عامل آسیب‌زا قابل مدیریت است. مهم است بدانید نوع حاد و مزمن یک درمان مشترک ندارند، آبسه اغلب نیاز به تخلیه دارد و در دیابت یا ضعف ایمنی نباید مراجعه را به تعویق انداخت.