ناخن فرورفته در گوشت چیست؟ علائم، علت و روش‌های درمان

ناخن فرورفته در گوشت (ingrown toenail) وقتی پیش می‌آید که گوشه یا کنارهٔ ناخن به‌جای رشد روی سطح انگشت، به بافت نرم کناری فشار بیاورد و در آن فرو برود. نتیجه معمولاً درد، قرمزی و تورم است و گاهی عفونت هم اضافه می‌شود. بیشتر اوقات انگشت شست پا درگیر است [۱].

بسیاری از موارد خفیف با چند اقدام ساده بهتر می‌شوند. اما اگر درد شدید است، چرک یا قرمزیِ رو به گسترش دیده می‌شود، یا فرد دیابت یا اختلال گردش خون پا دارد، موضوع از یک ناراحتی ساده فراتر می‌رود و معاینهٔ پزشک منطقی است [۱].

در ادامه مرور می‌کنیم ناخن فرورفته چرا ایجاد می‌شود، کدام نشانه‌ها عفونت را خبر می‌دهند، در خانه چه کارهایی را نباید انجام داد و درمان‌های پزشکی به‌طور کلی چه شکلی دارند.

پاسخ کوتاه

• چیست؟ رشد گوشه یا کنارهٔ ناخن به درون بافت نرم کناری؛ شایع‌ترین محل، شست پاست [۱].
• علل رایج: کفش تنگ، کوتاه یا گرد بریدن ناخن، ضربه، ناخن خمیده و برخی بیماری‌ها [۱].
• کدام موارد فوری‌تر است؟ درد شدید، چرک، قرمزی در حال گسترش، و هر زخم یا نشانهٔ عفونت در فرد دیابتی [۱].
• درمان: از مراقبت ساده تا برداشتن بخشی از ناخن تحت بی‌حسی؛ انتخاب روش پس از معاینه انجام می‌شود [۳].

ناخن فرورفته چگونه ایجاد می‌شود؟

ناخن سالم از ریشه رشد می‌کند و روی بستر ناخن جلو می‌آید. اگر لبهٔ آن به‌جای حرکت روی سطح، به پوست کناری فشار بیاورد، بافت ملتهب می‌شود. این التهاب می‌تواند پوست را زخم کند و راه ورود میکروب‌ها را باز بگذارد؛ به همین دلیل ناخن فرورفته گاهی با عفونت همراه می‌شود [۱].

علت‌ها و عوامل خطر

بر اساس Mayo Clinic، این عوامل بیشتر از بقیه دیده می‌شوند [۱]:

• کفش تنگ که به انگشتان فشار می‌آورد.
• برش نادرست ناخن: خیلی کوتاه کردن یا گرد کردن گوشه‌ها.
• آسیب به ناخن: ضربه یا فشار مکرر، مثلاً در دویدن و ورزش‌هایی با ضربه به پنجهٔ پا.
• شکل خمیدهٔ ناخن (ناخن‌هایی که ذاتاً منحنی‌ترند).
• عفونت‌های ناخن و برخی بیماری‌های زمینه‌ای.

نوجوانی هم به‌عنوان یک عامل خطر ذکر شده است، چون تعریق پا بیشتر است و ناخن و پوست نرم‌تر می‌شوند. کاهش توانایی مراقبت از ناخن (مثلاً به دلیل مشکل بینایی یا حرکتی) و بیماری‌هایی مانند دیابت که جریان خون را مختل می‌کنند نیز خطر را بالا می‌برند [۱].

علائم ناخن فرورفته

علائم معمول عبارت‌اند از درد و حساسیت در یک یا هر دو کنارهٔ ناخن، قرمزی پوست، تورم انگشت و در مواردی عفونت [۱]. درد معمولاً با فشار کفش یا لمس بیشتر می‌شود.

نشانه‌های عفونت

این علائم نشان می‌دهد ماجرا از یک التهاب ساده جلوتر رفته است:

• افزایش درد و تورم به‌جای کاهش آن
• ترشح یا چرک کنار ناخن
• قرمزیِ در حال گسترش به بقیهٔ انگشت یا پا [۱]
• گرمی موضعی، بوی نامطبوع
• تب یا احساس بیماری عمومی

در خانه چه کارهایی را نباید انجام داد؟

جست‌وجوی «درمان خانگی» گاهی به کارهایی ختم می‌شود که وضع را بدتر می‌کند:

• کندن یا بریدن عمیق گوشهٔ ناخن با ناخن‌گیر، تیغ یا سوزن؛ این کار می‌تواند زخم را عمیق‌تر و عفونت را محتمل‌تر کند.
• فشار دادن یا سوراخ کردن ناحیهٔ چرکی.
• مالیدن مواد سوزاننده یا ترکیبات ناشناختهٔ گیاهی و شیمیایی روی پوست ملتهب.
• مصرف خودسرانهٔ آنتی‌بیوتیک یا استفاده از داروی باقی‌ماندهٔ قبلی؛ علاوه بر بی‌اثر بودن در بسیاری موارد، در ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی نقش دارد (بیشتر بخوانید: مقاومت آنتی‌بیوتیکی چیست).
• ادامهٔ پوشیدن کفش تنگ و تأخیر در مراجعه، به‌ویژه در افراد دیابتی.

برای موارد خفیف و بدون نشانهٔ عفونت، منابع بالینی معمولاً بر پوشیدن کفش جادار، تمیز و خشک نگه داشتن ناحیه، خیساندن پا در آب ولرم برای نرم شدن ناخن و بریدن ناخن به‌صورت مستقیم (با گوشه‌های کمی بلندتر) تأکید می‌کنند [۳]. اگر دیابت دارید، این «مراقبت خانگی» نباید جای معاینه را بگیرد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

مراجعه توصیه می‌شود اگر:

• درد شدید است یا چرک و قرمزیِ در حال گسترش دارید [۱]
• دیابت یا مشکل گردش خون پا دارید و هر زخم، ترشح یا نشانهٔ عفونتی دیده می‌شود [۱]
• تب و لرز دارید
• با مراقبت ساده طی چند روز بهتر نمی‌شوید یا مشکل مدام تکرار می‌شود [۳]

درمان ناخن فرورفته: نگاهی کلی

درمان بر اساس شدت انتخاب می‌شود و نسخهٔ واحدی برای همه وجود ندارد [۳]:

1. موارد خفیف: اصلاح شیوهٔ بریدن ناخن، کفش مناسب و مراقبت‌های ساده.
2. همراه با عفونت: معاینه و ارزیابی وسعت درگیری؛ در صورت وجود چرک ممکن است تخلیه لازم شود و داروی ضدمیکروب فقط در صورتی که پزشک لازم بداند تجویز می‌شود.
3. شدید یا عودکننده: برداشتن بخشی از ناخن یا تمام آن با بی‌حسی موضعی؛ گاهی برای کاهش احتمال رشد مجدد، ریشهٔ ناخن در همان ناحیه غیرفعال می‌شود. در چنین مواردی ممکن است ارجاع به جراح یا متخصص پا لازم شود [۳].

نکته: همهٔ این اقدامات در هر مرکز درمانی انجام نمی‌شود و انتخاب روش، پس از معاینه و بر اساس وضعیت شما تعیین می‌شود.

ناخن فرورفته در افراد دیابتی

دیابت می‌تواند به عصب‌ها و رگ‌های پا آسیب بزند؛ فرد ممکن است کمتر درد حس کند و زخم دیرتر بهبود یابد. Mayo Clinic تأکید می‌کند که در دیابت حتی آسیب کوچکی مثل بریدگی، میخچه یا ناخن فرورفته ممکن است درست بهبود نیابد و عفونی شود [۱]. راهنمای بین‌المللی عفونت‌های پای مرتبط با دیابت نیز مدیریت عفونت را در کنار مراقبت از زخم، کاهش فشار، ارزیابی جریان خون و کنترل قند مطرح می‌کند و رویکرد چندرشته‌ای را ترجیح می‌دهد [۲].

برای این گروه، معیار «صبر کنیم بهتر می‌شود» مناسب نیست؛ هر زخم یا نشانهٔ عفونت باید زود بررسی شود. توضیح بیشتر: علائم خطر در زخم پای دیابتی.

پیشگیری

توصیه‌های Mayo Clinic [۱]:

• ناخن پا را مستقیم ببرید و شکل آن را با نوک انگشت هم‌شکل نکنید.
• طول ناخن را متوسط نگه دارید؛ ناخن خیلی کوتاه زیر فشار کفش ممکن است به بافت فرو برود.
• کفش مناسب و با جای کافی برای انگشتان بپوشید.
• در فعالیت‌هایی که خطر ضربه به انگشت دارند، از کفش محافظ استفاده کنید.
• اگر دیابت دارید، پاهایتان را هر روز وارسی کنید.

باورهای رایج نادرست

• «باید گوشهٔ ناخن را تا ته بتراشم.» برش عمیق معمولاً کمکی نمی‌کند و می‌تواند مشکل را بدتر کند؛ روش صحیح برش مستقیم است [۱].
• «ناخن فرورفته حتماً عمل می‌خواهد.» لزوماً نه؛ بسیاری از موارد خفیف با مراقبت مناسب بهتر می‌شوند [۱].
• «قرمزی یعنی حتماً عفونت.» قرمزی و تورم بخشی از التهاب است؛ نشانه‌هایی مثل چرک، گسترش قرمزی و تب معنای عفونت را روشن‌تر می‌کند.
• «فقط افراد بی‌دقت گرفتار می‌شوند.» نوجوانان، ورزشکاران و افرادی با ناخن‌های خمیده هم در معرض‌اند [۱].

جمع‌بندی

ناخن فرورفته شایع است و بسیاری از موارد خفیف با مراقبت درست بهتر می‌شوند. آنچه اهمیت دارد تشخیص زمان مناسب برای مراجعه است: درد شدید، چرک، قرمزی گسترش‌یابنده، تب یا وجود دیابت و مشکل گردش خون. دستکاری‌های خانگی مثل کندن ناخن یا خالی کردن چرک بیشتر خطر دارد تا فایده.